Maak het onderwijs interactiever; gebruik nieuwe mogelijkheden

Scholen worstelen met een probleem dat zich de laatste tijd steeds nadrukkelijker manifesteert: het gebruik va mobiele apparatuur zoals smartphones onder jongeren. Incidenten in de klas staan binnen de kortste keren online, ‘for all the world to see’. En hoe zit het met de gezondheidsaspecten van het gebruik?

Onder leiding van Sibo Arbeek, hoofdredacteur van het blad Schooldomein, bespraken Nout Paes (architect bij architectenbureau Paul de Ruiter), Roel Bosch (DKV Architecten), Heleen Schuit (Voedingscentrum), Michiel Kulik (initiatiefnemer Happy Healthy School), Eddine Sarroukh (lichtexpert Philips), Theo van den Burger (Algemene Vereniging van Schoolleiders, AVS), Froukje van Dijken (BBA Binnenmilieu) en Richard Bruijne (woonbioloog) voor School Inside de voorwaarden waaraan de ideale leeromgeving moet voldoen.

Draadloze apparatuur eruit
Richard de Bruijne: ‘Er is onderzoek gedaan naar de relatie tussen de opkomst van de mobiele telefoon, draadloze netwerken en allerlei neurale aandoeningen in de afgelopen twintig jaar. Daaruit blijkt dat de toename van het mobiele verkeer bijna parallel loopt aan de toename van het aantal gevallen van ADHD. In onder meer Noorwegen, Zwitserland en Duitsland mogen scholen niet eens meer draadloos internet hebben. De Vlaamse overheid heeft een wet aangenomen die bepaalt dat kinderen onder de twaalf jaar geen mobieltje mogen hebben. De Nederlandse regering zegt dat het allemaal geen kwaad kan, maar staat daarin steeds meer alleen in Europa. Wij geven kinderen van drie jaar rustig een kindertelefoon om papa of mama te kunnen bellen. Als het gaat om het klaslokaal zeg ik: alle draadloze apparatuur eruit. Overal waar je op school met een laptop wilt zitten, is tegenwoordig een stopcontact in de buurt.’

Concentratie en realiteit
Michiel Kulik erkent dat mobiele apparatuur een afleidende factor van betekenis is. ‘Je mobiele telefoon, je laptop met alle mogelijkheden die je ermee hebt – vergelijk dat maar eens met een schoolbord vol oninteressante formules.’

Roel Bosch: ‘Vergeet niet dat je daarbij onderscheid moet maken tussen geconcentreerd kunnen werken en onderdeel zijn van de maatschappij. Het grote voordeel van een open leeromgeving is dat je meer onderdeel bent van de maatschappij. Wat mij opviel toen wij op verschillende scholen inspiratie gingen opdoen voor het Insula College (de locatie van het gesprek, red.): kom je als groep volwassenen een klaslokaal binnen, dan ontstaat altijd onrust. In een open leeromgeving kijken leerlingen amper op. Dat vind ik een bijzonder fenomeen. Jonge mensen hebben een heel ander filtersysteem dan volwassenen; het gaat om een goede balans tussen concentratie en realiteit.’

Gebruikmaken van nieuwe media
‘Het is uiteraard veel inspirerender voor zowel volwassenen als kinderen om gedurende een dag actief te zijn in allerlei verschillende omgevingen’, erkent Nout Paes. ‘Dat gebeurt nu al in steeds meer bedrijven. Daarbij is het natuurlijk wel van belang, zeker voor kinderen, dat je goed kunt omgaan met alle verschillende prikkels die dat met zich meebrengt.’

Michiel Kulik trekt de zaken wat breder: scholen en ook architecten zouden het onderwijs in het algemeen prikkelender moeten maken. ‘Scholieren zijn de hele dag in de weer met Twitter en Facebook; maak in het onderwijs gebruik van die nieuwe media. In plaats van een geschiedenisboek doorlezen kunnen scholieren ook een mooie documentaire kijken. Het onderwijs moet met deze prikkels kunnen concurreren. Een interactieve leermethode maakt het voor leerlingen een stuk leuker, denk ik. Waarmee ik niet vóór een volledig open leeromgeving ben. Ieder kind heeft begeleiding nodig.’

Kortom: het zal anders moeten – maar hoe, daar waren de gesprekspartners het niet over eens.